Anjiyonun riskleri

Anjiyo, damarların ince bir kateter ve görüntüleme cihazı yardımıyla incelenmesidir. Burada anlatılan riskler damara girilerek yapılan kateter anjiyografisi içindir. Bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans ile yapılan anjiyografinin riskleri farklıdır.

Anjiyo çoğu hastada ciddi bir sorun gelişmeden tamamlanır. Bununla birlikte hiçbir girişim bütünüyle risksiz değildir. Risk; incelenen damar bölgesine, damar hastalığının derecesine, böbrek işlevlerine, kullanılan ilaçlara ve aynı seansta tedavi yapılıp yapılmamasına göre değişir. Kişisel risk ve beklenen yarar işlem öncesinde hekimle birlikte değerlendirilir.

Anjiyoda damara giriş noktasındaki riskler

Kasıkta veya el bileğinde damara girilen yerde hafif ağrı, hassasiyet ve morarma görülebilir. Bu yakınmalar genellikle zamanla azalır. Büyüyen şişlik veya artan ağrı ise değerlendirilmelidir.

Daha seyrek olarak belirgin kanama, deri altında kan birikmesi, enfeksiyon ya da damar duvarındaki açıklıktan kaynaklanan yalancı balonlaşma gelişebilir. Nadiren atardamar ile toplardamar arasında istenmeyen bir bağlantı oluşabilir. Bazı durumlarda ek girişim, kan verilmesi veya ameliyat gerekebilir.

Damar içindeki kateter ve tellerin oluşturduğu riskler

Kateter ve kılavuz teller damar içinde ilerletilirken damar duvarı zedelenebilir, damar büzüşebilir veya pıhtı oluşabilir. Damar duvarından kopan bir parçanın daha ilerideki bir damarı tıkaması da mümkündür.

Bu sorunlar ilgili dokunun kanlanmasını azaltabilir. Etkilenen damara göre kol veya bacakta dolaşım bozukluğu, kalp krizi ya da inme gibi ciddi sonuçlar gelişebilir. Riskin türü ve düzeyi her damar bölgesinde aynı değildir.

Anjiyo sırasında yapılan tedaviye ait riskler

Sadece görüntüleme yapılan anjiyo ile balon, stent veya damar tıkama tedavisi uygulanan işlem aynı değildir. Tedavinin kendi riskleri ayrıca açıklanmalıdır.

• Balon ve stent tedavisinde damar duvarında yırtılma, ani tıkanma veya stent içinde pıhtı oluşması görülebilir. Damar ilerleyen dönemde yeniden daralabilir ve ek tedavi gerekebilir.
• Embolizasyon, seçilen damarın özel maddelerle kapatılmasıdır. Maddenin hedef dışındaki damarlara ulaşması sağlıklı dokunun kanlanmasını bozabilir. İşleme göre ağrı, ateş, enfeksiyon veya doku hasarı gelişebilir.
• Tedavide kullanılan pıhtı önleyici ya da pıhtı eritici ilaçlar kanama riskini artırabilir. İlaç seçimi ve takibi kişiye göre yapılır.

Renkli (kontrast) maddeye ait riskler

Damarların görünmesini sağlayan iyotlu kontrast madde verildiğinde kısa süreli sıcaklık hissi veya bulantı olabilir. Bu hisler tek başına alerji anlamına gelmez. Kaşıntı ve döküntü gibi reaksiyonlar gelişebilir; nefes darlığı, boğazda şişme veya belirgin tansiyon düşmesi gibi ağır reaksiyonlar seyrektir.

Özellikle önceden böbrek işlev bozukluğu bulunan kişilerde kontrast sonrasında böbrek işlevleri kötüleşebilir. Gerekli kan tahlilleri, kontrast miktarı ve sıvı planı işlem öncesinde değerlendirilir. Daha önce kontrast maddeye reaksiyon geçirdiyseniz bunu mutlaka bildirin. Koruyucu önlemler riski azaltabilir ancak tamamen ortadan kaldırmaz.

Anestezi yöntemlerine ait riskler

Giriş yeri çoğunlukla lokal anestezi ile uyuşturulur. Gerektiğinde sakinleştirici ilaçlarla sedasyon veya genel anestezi uygulanabilir. Kullanılacak yöntem işlemin süresine ve kişinin sağlık durumuna göre belirlenir.

İlaçlara bağlı alerji, bulantı, baş dönmesi ve tansiyon değişiklikleri görülebilir. Sedasyon sırasında solunum yavaşlayabilir; derin sedasyonda bu risk daha belirgindir. Açlık talimatına uymak, mide içeriğinin solunum yoluna kaçması riskini azaltır. İşlem boyunca uygun izlem yapılır. Sedasyon sonrası refakat ve araç kullanma konusunda verilen talimatlara uyulmalıdır.

Anjiyoda radyasyon riski

Kateter anjiyografisinde röntgen ışınları kullanılır. Ekip, gerekli görüntüyü sağlayacak en düşük uygun dozla çalışır. Uzun veya karmaşık girişimlerde seyrek olarak cilt hasarı gelişebilir. Radyasyonun uzun dönemli etkileri de yarar-risk değerlendirmesine dâhildir. Gebelik veya gebelik olasılığı işlemden önce bildirilmelidir.

Anjiyo sonrası riskler

Taburculuktan sonra giriş yerinde kanama, büyüyen şişlik, enfeksiyon veya dolaşım bozukluğu ortaya çıkabilir. Kontrast maddeye bağlı döküntü saatler ya da günler sonra başlayabilir. Böbrek işlevlerindeki değişiklikler ise bazen ancak kan tahliliyle anlaşılır.

Hareket, pansuman, ilaçlar ve kontrol zamanı için kişiye verilen taburculuk önerileri esas alınmalıdır. Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması varsa hekim önerisi olmadan fazla su içilmemelidir.

Hangi belirtilerde acil yardım gerekir?

Aşağıdaki durumlarda beklemeyin; 112’yi arayın veya acil sağlık yardımı alın. Araç kullanarak kendi başınıza gitmeyin.

• Giriş yerinde basıya rağmen durmayan veya fazla miktarda kanama, hızla büyüyen şişlik, bayılma ya da belirgin fenalık hissi
• Kol veya bacakta aniden gelişen şiddetli ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma ya da güç kaybı
• Yeni başlayan göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, yüzde kayma, konuşma bozukluğu veya tek taraflı güçsüzlük
• Boğazda veya dilde şişme ve solunum güçlüğü

Giriş yerinde giderek artan kızarıklık, sıcaklık, akıntı veya ateş; yeni döküntü ya da idrar miktarında belirgin azalma olduğunda da işlemi yapan ekiple gecikmeden iletişime geçin.

Anjiyo risklerinden korunma

• Böbrek ve kalp hastalıklarınızı, kanama sorunlarınızı, önceki kontrast veya anestezi reaksiyonlarını ve gebelik olasılığını ekibe bildirin.
• Reçeteli ilaçlar, kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları ve bitkisel ürünler dâhil kullandığınız tüm ürünleri bildirin. Hiçbir ilacı kendi kararınızla kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin.
• İstenen kan tahlillerini yaptırın; açlık ve sıvı alımı için size verilen kişisel hazırlık planına uyun.
• İşlem sırasında yeni ağrı, nefes darlığı veya başka bir rahatsızlık hissederseniz hemen ekibe söyleyin.
• Taburculuk önerilerini ve kontrol tarihini öğrenin. Stent veya başka bir tedavi sonrası verilen ilaçları önerilen şekilde kullanın.
• Riskler azaltılabilir ancak sıfırlanamaz. İşlemin yararını, alternatiflerini ve size özgü riskleri hekiminizle görüşün.

Kaynaklar ve güncelleme

Bu genel bilgilendirme metni; NHS anjiyografi hasta bilgilendirmesi, ACR ve RSNA tarafından hazırlanan RadiologyInfo anjiyografi, kontrast madde, balon ve stent, embolizasyon ve radyasyon güvenliği kaynakları ile Royal College of Anaesthetists sedasyon bilgilendirmesi esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tıbbi değerlendirme yerine geçmez.

Kaynaklar

1. Memarian S et al. CIRSE Standards of Practice on Arterial Access for Interventions. Cardiovasc Intervent Radiol. 2023;46(3):302-309. https://doi.org/10.1007/s00270-022-03349-y
2. American College of Radiology (ACR), Radiological Society of North America (RSNA). Catheter Angiography. RadiologyInfo.org. https://www.radiologyinfo.org/en/info/angiocath
3. Mahnken AH et al. CIRSE Clinical Practice Manual. Cardiovasc Intervent Radiol. 2021;44(9):1323-1353. https://doi.org/10.1007/s00270-021-02904-3