Pulmoner emboli

Pulmoner emboli kimlerde görülür?

Pulmoner emboli herkeste görülebilir ancak sadece bacak ya da kol damarında pıhtı oluşan insanlarda yani derin ven trombozunda olur. Toplardamar pıhtılaşması her yaşta görünebilir ama genellikle genellikle 40 yaş üstünde görülür. Bunun dışında kol ven trombozunda, kanser hastalarında, doğuştan pıhtılaşma eğilimi olan insanlarda (trombofili olanlarda) ve hastanede yatarken santral damar kateteri takılan insanlarda daha sık görülür. Bu insanlarda akciğere emboli riski de yüksektir.

Pulmoner emboli ne tür belirti verir?

Pulmoner emboli genellikle nefes darlığı ve göğüs ağrısı yapar. Kan tükürme olabilir. Hastaların çoğunda bacak ya da kol damarlarındaki pıhtıya bağlı ayak ya da kollarda şişlik olabilir. Ancak bazen toplardamar pıhtılaşması fark edilmeden bacak ya da koldaki pıhtı doğrudan akciğere atabilir ve hasta nefes darlığı, şiddetli yan (böğür) ağrısı ya da kan tükürme gibi bir şikayetle acile başvurabilir.

Önemi çok seyrek de olsa ölümcül olabilmesidir. Eğer bir anda çok büyük miktarda pıhtı akciğere atarsa, aldığımız nefes ile kanın temizlenmesi zor duruma düşebilir.

Bacak ya da kolda olan pıhtının tanısı erken dönemde konursa kan sulandırıcı ilaçlar pıhtının koparak akciğere gitmesini engelleyebilir. Yani en önemli korunda erken tanı ve erken tedavidir. Tanıda hastanın ayak ya da kol şişliği ile birlikte aniden gelişen göğüs yan ağrısı ve nefes darlığı olması önemlidir. Ancak bu bazen şiddetli, bazen çok hafiftir. Tanıda en önemli iki yöntem görüntüleme yöntemlerinden bilgisayarlı tomografi ve nükleer tıp yöntemlerinden sintigrafi incelemeleridir. Her ikisi de akciğeri görüntüleyerek pıhtı varlığını, yerleşimini ve miktarını ortaya koyar.

Pulmoner emboliden nasıl korunuruz?

En iyi korunma yolu bacaklardaki pıhtının tamamen temizlenmesidir. Bunun dışında kan sulandırıcı ilaç kullanıldığı zaman bacak damarındaki pıhtının akciğere atma ihtimali en aza iner.

Pulmoner emboli tedavisi nedir?

Pulmoner embolinin en önemli tedavisi kan sulandırıcı ilaçlardır. Hastada bilinen bir bacak ya da kol toplardamar pıhtılaşması varsa, onunla aynı tedavidir. Hastalar çoğunlukla hastaneye (bazen durumun şiddetine göre yoğun bakıma) yatırılır ve oksijen tedavisi gibi diğer destekleyici tedaviler eklenebilir.

Girişimsel tedavisi yani damar içinden tedavi her hastaya gerekmez. Eğer akciğere atan pıhtı miktarı çoksa ve bu kalbi zorluyor ve belirgin nefes darlığı oluşturuyorsa damar içinden (endovasküler) girişimsel tedavi yapılabilir. Burada bacak toplardamar pıhtılaşmasında olduğu gibi toplardamar içinde girilerek ya ilaçlarla ya da mekanik olarak pıhtı eritilir.

Tedaviye bağlı gelişebilecek yan etkiler ya da riskler

Kan sulandırıcı ilaçlar genellikle var olan ve akciğere atan pıhtıyı eritmez. Sadece yeni pıhtı oluşmasını engeller. Pıhtıyı eriten ilaç kullanılırsa bunun verilen ilaç dozuna göre %1-5 ciddi kanama oluşturma ihtimali vardır. Pıhtı mekanik olarak özel cihazlarla temizlenecek ise buna ait riskler oluşabilir.

Sözlük

Pulmoner: Akciğere ait, akciğerle ilgili 
Emboli: Bir parçanın bulunduğu yerden koparak -genellikle kan akımı ile- bir başka bölgeye atması
Ven: Toplardamar

Kaynaklar

1. Konstantinides SV et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the European Respiratory Society (ERS). Eur Heart J. 2020;41(4):543-603. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz405
2. Ortel TL et al. American Society of Hematology 2020 guidelines for management of venous thromboembolism: treatment of deep vein thrombosis and pulmonary embolism. Blood Adv. 2020;4(19):4693-4738. https://doi.org/10.1182/bloodadvances.2020001830
3. Kakkos SK et al. Editor's Choice - European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2021 Clinical Practice Guidelines on the Management of Venous Thrombosis. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2021;61(1):9-82. https://doi.org/10.1016/j.ejvs.2020.09.023