Derin ven trombozu (DVT): belirtileri ve tedavisi

Derin Ven Trombozu Nedir?

Derin ven trombozu, ana toplardamarların pıhtı ile tıkanmasıdır. Vücudun her bölgesinde görülebilir (bacak, kol, portal damar, böbrek damarı); ancak en sık bacaklarda olur. Bu nedenle derin ven trombozu dendiğinde genellikle bacaktaki DVT akla gelir. Hastalık iki evrelidir. İlk olduğu evreye akut derin ven trombozu, bacak damar tıkanması 1 aydan önce olmuşsa (aylar yıllar önce de olabilir) kronik derin ven trombozu adı verilir. Akut derin ven trombozu hastalığın önemli evresidir. Çünkü damarı tıkayan pıhtı tazedir ve pıhtı anjiyo yöntemi ile bu evrede kolaylıkla temizlenebilir. Damardaki pıhtı eskidikçe (genelde 15 günden sonra) pıhtıyı anjiyo ile temizlemek çok zorlaşır. Hastalara tanı konduğu anda uygulanan kan sulandırıcı ilaçlar ne yazık ki pıhtıyı eriten ve damarı açan ilaçlar değildir. Ancak bu ilaçlar yeni pıhtı oluşumunu ve pıhtının akciğere atmasını engeller. Yani mutlaka kullanılmalıdır.

Ven toplardamar demektir. Vücutta toplardamarlar iki bölgede bulunur. Derin venler ya da yüzeysel venler. Derin venler dıştan görünmeyen kaslar arasında ve atardamarlarla birliktedir. Çok daha önemli oldukları için derinde korunmaktadır.

Bacakta Derin Ven Trombozu

Derin ven trombozu en sık bacak toplardamarlarında olur. Görülme sıklığı her 1000 kişinin birisidir. Yani İstanbul gibi nüfusu 15 milyon olan bir şehirde her sene yaklaşık 15 bin DVT hastalığı görülür. Genellikle tek bacakta ve sıklıkla sol taraftadır. DVT geçiren insanların %5'inde aynı anda her iki bacakta olabilir. Bazı kişilerde önce bir bacakta aylar yıllar sonra diğer bacakta görülebilir.

Bacak damarlarında derin ven trombozu genellikle aniden ya da birkaç saat içinde başlar. Buna "akut derin ven trombozu" adı verilir. Bacak yavaş yavaş ya da birden şişer; ilerleyen saatler ya da günlerde şişlik artabilir. Bu genelde pıhtının başlangıç yeri olan baldır kaslarından yukarı doğru uzanarak daha çok damarı tıkaması nedeniyledir. Seyrek olarak pıhtılaşma kasık bölgesinden başlar ve aşağı doğru ilerleyebilir. Kasık bölgesindeki damarın tıkanması genelde şiddetli hastalık göstergesidir.

Derin Ven Trombozu Önemli Bir Hastalık Mıdır?

Genelde her tür ven trombozu önemli bir hastalıktır çünkü normalde kullanılan tedavi yeterli bir tedavi değildir ve hastaların bazısında ömür boyu sürecek sorunlar kalabilir. Vücutta herhangi bir damar tıkanırsa, genellikle yan yollar ya da yedek damarlar açılarak akımı tekrar sağlar ama bu yollar genellikle tıkanmış olan ana damar kadar yeterli değildir. Bu da hastalarda yakınmaların devam etmesine yol açar.

Derin ven trombozu (DVT) oluştuktan sonraki ilk ay hastalık akut yani erken evrededir. Bir aydan uzun süreden beri varsa, buna geç evre ya da kronik derin ven trombozu denir.

Derin ven trombozu (DVT) kimlerde sık görülür;

Bu hastalık herkeste görülür ama bazı kişilerde daha sık görülür.

1. İleri yaşta (40 yaşından sonra) daha sıktır. Ama seyrek olarak gençlerde de görülebilir.
2. Gebelik sırasında ve Gebelikten sonra lohusalık döneminde,
3. Doğum kontrol hapı kullananlarda
4. Bazı tümör hastalıklarında,
5. Bazı büyük ameliyatlar sonrasında (özellikle ortopedinin protez ameliyatları),
6. Ayak kırık ve burkulmalarında (özellikle bacağın alçıya alınması sonrasında)
7. Çok uzun süre yatakta kalan ve yeterli hareket edemeyen hastalarda
8. Genetik olarak pıhtılaşma eğilimi olan insanlarda sıktır. Bu genetik testlerle ortaya konur.

Derin Ven Trombozu Belirtileri Nelerdir?

Pıhtılaşma genellikle tek bacakta olur (sol bacakta daha sıktır). Şu tür şikayet ya da belirtiler verir:

1. Bacak şişliği: En önemli belirtidir. Genellikle ayak bileği bölgesinde başlar. Hastalık yukarı doğru ilerlerse ayak şişliği diz üstüne uzanabilir. Bacaklardaki şişlik yatınca ve ayağı yükseltince azalır.
2. Ağrı: Ayak ve bacak şişliği hemen her hastada görülür ama ağrı bazı hastalarda olur, bazılarında ise olmaz.
3. Parmak ya da ayakta morarma: Oldukça seyrek görülür ve kan sulandırıcı başlandığı anda kaybolur. Geçmezse ciddi hastalık göstergesi olabilir.
4. Akciğere pıhtı atması(akciğer embolisi ya da pulmoner emboli): Bu en korkutucu durumdur ama erken tanı konup da kan sulandırıcı ilaç başlandığında pıhtının akciğere atma ihtimali çok azalır.

Hastaların şikayetleri ayaktayken çok daha belirgindir. Yatıp ayak yükseltildiğinde şişlik azalır, bazen tamamen kaybolur. Ama bu yalancı bir iyileşmedir. Hasta tekrar ayağa bastığında şişlik yine ortaya çıkar. Günler geçtikçe yeni damarların oluşması ve yatarak ayağın yükseltilmesi ile ayak şişliği daha da azalır ve hatta tamamen kaybolur. Ama bu damarların açıldığı anlamına gelmez. Çünkü verilen kan sulandırıcı ilaçlar pıhtı çözen ya da eriten ilaçlar değildir. Bir kısım hastada pıhtı azdır ve bu tedavi yeterli olur, bir kısım hastada pıhtı çok fazladır ve etkili bir tedavi yapılmazsa hayat boyu sorun yaşayabilir.

Bacak Derin Ven Trombozunda Tedavi

1. Kan sulandırıcı ilaç başlanması
2. Bacağın ilk günlerde dinlendirilerek yükseltilmesi
3. Varis çorabı kullanımı
4. Kısa zamanda bacağın hareketlendirilmesi
5. Bacak şişliği kötü olan bir grup hastada anjiyo ile damarın açılması

Bacak toplardamarları pıhtılaştığında hemen kan sulandırıcı ilaçlar başlanır. Ana tedavi budur. Kan sulandırıcı ilaçlar kanı sulandırır ama var olan pıhtıyı temizleyemez. Pıhtı damarlarda kalırsa kısa zamanda bacak toplar damarında var olan ve kan dolaşımı için önemli olan kapakçıkları zedeler. Bu da hastaların bir kısmında hayat boyu süren ayak şişliği, yürümekle ağrı gibi yakınmaların oluşmasına yol açar (posttrombotik sendrom bulguları). Kan sulandırıcı ilaç en az 3 ay kullanılır, bazen çok daha uzun süre kullanmak gerekebilir.

Kan sulandırma dışında hastalara varis çorabı önerilir. Varis çorabı ayakta iken giyilir. Yatarken çıkarılır. Varis çorabının da en az 2 yıl giyilmesi önerilir.

Derin Ven Trombozunda Anjiyo Tedavisi

Anjiyo tedavisi basitçe damarın içine girilerek pıhtının tamamen temizlenmesidir.

Ven trombozunda her hastada mutlaka kullanılan kan sulandırıcı ilaçlar pıhtıyı temizleyebilen ilaçlar değildir. Pıhtıyı açabilen ya da temizleyebilen ilaç vardır ama derin ven trombozunda sadece anjiyo yolu ile kullanılabilir. Bu ilaç her hastada kullanılmaz çünkü genellikle hastaneye yatış gerektirir ve kanama oluşturma gibi bir riski vardır. Ancak bunun dışında pıhtının ilaçla eritilerek değil mekanik yöntemlerle çıkarılarak da tedavisi mümkündür.
Anjiyo tedavisi derin ven trombozunun erken evresinde mükemmel sonuç verir. Yani hastalık başlayalı 1-2 hafta olmuşsa tedavi çok etkilidir çünkü pıhtı taze iken çok kolay temizlenir. Geç evrede yani aylar önce DVT geçirmiş hastalarda da tedavi vardır ama bu kronik derin ven trombozu sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Anjiyo ile derin ven trombozu tedavisi

Anjiyo ile toplardamardaki pıhtının tedavisi birkaç yöntemle yapılabilir:

1. Pıhtının ilaç ile eritilmesi: Anjiyo ile yapılan bir tedavidir. Anjiyo ile pıhtı içine plastik bir kateter yerleştirilir ve bu kateter içinden 8-24 saat boyunca pıhtı çözücü bir ilaç uygulanır. En az bir gün, bazen 2 gün hastane yatışı gerektirir. Pıhtı ne kadar taze ise tedavi o kadar başarılı olur. 15 günden sonra tedavi etkinliği belirgin azalır.
2. Mekanik trombektomi: Mekanik yöntemlerle (pıhtı parçalayıcı, pıhtı emici) pıhtının damardan çıkarılması ya da parçalanarak kana karıştırılmasıdır. Bu tedavi de anjiyo tedavisidir. Daha hızlı ve daha etkili bir yöntemdir. Hastane kalış süresi daha kısadır.
3. Ultrasonik kateterle yapılan tromboliz: Pıhtı çözen ilaç bir ultrasonik telle beraber kullanılır (EKOS sistemi). Bu yöntemde de pıhtı eritici ilaç ultrasonik kateterle beraber kullanılır.

EKOS sistemi ile tromboliz tedavisi uygulaması

Her üç yöntem de derin ven trombozu tedavisinde oldukça başarılıdır. Derin ven trombozunda anjiyo tedavisi Türkiye'de hâlâ az sayıda merkezde yapılır. Koç Üniversitesi Hastanesi (İstanbul) Girişimsel Radyoloji bölümümüz de bu tedaviyi yapan merkezlerden biridir.

Kronik Derin Ven Trombozu

Derin ven trombozu bir aydan uzun süreden beri varsa (yıllardan beri olabilir) buna kronik ya da geç evre derin ven trombozu denir. Bu evrede de hastalığın tedavisini olmadığı söylenir ancak bu da doğru değildir. Kronik yani geç evre derin ven trombozu için lütfen bu web sitesindeki kronik derin ven trombozu sayfasını inceleyiniz.

Pulmoner emboli nedir?

Bacak damarındaki pıhtının akciğere atmasına pulmoner emboli denir. Pulmoner emboli ani başlayan nefes darlığı, göğüste keskin bir ağrı ve bazen kan tükürme gibi yakınmalara yol açar. Atan pıhtı miktarı küçükse büyük sorun oluşturmayabilir. Ancak büyük pıhtı parçasının akciğere atması ciddi sorunlara yol açabilir

Kaynaklar

1. Kakkos SK et al. Editor's Choice - European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2021 Clinical Practice Guidelines on the Management of Venous Thrombosis. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2021;61(1):9-82. https://doi.org/10.1016/j.ejvs.2020.09.023
2. Ortel TL et al. American Society of Hematology 2020 guidelines for management of venous thromboembolism: treatment of deep vein thrombosis and pulmonary embolism. Blood Adv. 2020;4(19):4693-4738. https://doi.org/10.1182/bloodadvances.2020001830
3. NICE. Venous thromboembolic diseases: diagnosis, management and thrombophilia testing. NG158. https://www.nice.org.uk/guidance/ng158